Kategorie

Przemoc psychiczna


Przemocy fizycznej zawsze towarzyszy przemoc psychiczna. Przemoc psychiczna może jednak wystepować bez udziału przemocy fizycznej. Termin przemoc psychiczna posiada trzy znaczenia. Oznacza sytuacje sprawowania przez sprawcę psychologicznej kontroli nad ofiara, wskazuje, że krzywdzenie ofiary może się dokonywać przy pomocy oddziaływań psychologicznych oraz zwraca naszą uwagę na uszkodzenia psychiki spowodowane przez przemoc.

W ekstremalnych przejawach przemoc psychiczna w rodzinie ujawnia podobienstwa do metod przymusu i terroru stosowanego w krajach totalitarnych wobec wieźniów wojennych lub politycznych. Badacze odkryli kilka zjawisk wspólnych dla przemocy psychicznej w rodzinie i dla procedury prania mózgu stosowanej w komunistycznych Chinach i Korei wobec jeńców amerykańskich.

System przesladowań stosowany wobec jeńców i przeciwników politycznych w krajach totalitarnych realizowany w specjalnych obozach reedukacyjnych opierał sie na izolacji społecznej wieźniów, poniżaniu ich i degradacji, wymuszaniu posłuszenstwa, groźbach i demonstracjach mocy, doprowadzaniu do bezradnosci i wyczerpania, sporadycznych i nieprzewidywalnych objawach pobłażliwosci i aprobaty dla wieźniów, osmieszaniu ich i kwestionowaniu racjonalności myślenia. Celem tego systemu było uzyskanie pełnej kontroli nad psychiką i postepowaniem wieźnia oraz zawładnięcie jego umysłem, tak by z przekonaniem przyjął ideologię prześladowcy.

Sprawcy przemocy w rodzinie często starają się doprowadzić do izolacji społecznej ofiary. Kontrolują i ograniczają jej kontakty z innymi członkami rodziny, koleżankami i sąsiadami. Zachowują się obraźliwie wobec jej znajomych lub robią awantury w ich obecności, co powoduje, że kobieta wstydzi sie ich zapraszać i kontaktować z nimi. Zakazują jej opowiadać o tym, co dzieje sie w domu, a gdy to robi - zostaje ukarana. Narastająca izolacja i ukrywanie przed innymi swego cierpienia pogłębia jej bezsilność i powiększa władzę sprawcy.

Sprawca przemocy wielokrotnie krytykuje i poniża ofiarę, także w obecnosci innych ludzi. Powtarza jej, że jest zła, głupia, brzydka, obrzuca ją wyzwiskami i wyolbrzymia jej wady i błędy. Doswiadczając skrajnego poniżenia, kobieta zaczyna myśleć, że może czymś sobie zasłużyła na takie traktowanie. Pojawia sie przypuszczenie, że nie może być dla nikogo atrakcyjna i że utrzymanie zwiazku ze sprawcą jest jedyna szansą, by nie zostać samotną. Tak bardzo pragnie jakiejkolwiek aprobaty, że gdy zdarzy sie chwila, w której prześladowca ja pochwali lub sie do niej usmiechnie, przyjmuje to z wdziecznością. Gdy staje sie świadoma tego, co sie dzieje, zaczyna odczuwać niecheć do siebie i obwiniać się za poniżajacą sytuację.

Sprawca może domagać się posłuszeństwa we wszystkich dziedzinach życia rodzinnego - posiłków, ubierania, gospodarowania pieniedzmi, wychowywania dzieci itd. Wymagania te mogą często się zmieniać i nieraz bywają w sposób oczywisty irracjonalne. Początkowo kobieta protestuje i dyskutuje, jednak z czasem, by zapewnić sobie spokój albo obawiając się przemocy, zaczyna się bez sprzeciwu podporządkowywać. Okazuje się, że mimo wszelkich starań, sprawca nigdy nie jest zadowolony. Kobieta jest całkowicie pochłonięta zapobieganiem wybuchom złości, odgadywaniem jego myśli i zachcianek. Własne potrzeby i poglady przestają sie liczyć i nie wie ona, czego naprawe chce, co czuje i mysli, co jest złe, a co dobre.

Opisywanym zjawiskom stale towarzyszą groźby i demonstracje mocy sprawcy. Kobieta słyszy, że zostanie tak pobita, że nikt jej nie pozna, że jej dzieci zostaną skrzywdzone, zostanie wyrzucona na ulicę itd. Niektóre z tych gróźb zostają spełnione, więc kobieta nie może przewidzieć, jaka groźba jest mniej realna. Zmusza ja to do posłuszeństwa wobec partnera, a całą jej energię i uwagę pochłania staranie o zapewnienie sobie doraźnego bezpieczenstwa.

Sprawca bez stosowania przemocy fizycznej może zmusić ofiarę do zrobienia czegoś, co jest dla niej wstydliwe lub upokarzajace, a nastepnie grozić, że powie o tym znajomym lub rodzinie. Pod wpływem udreczenia i prania mózgu u ofiary pojawia sie stan nieustannego wyczerpania. Jest wynikiem ciągłego stresu i gotowości do samoobrony i spełniania żądań sprawcy. Energię ofiary pochłania konieczność ukrywania strachu, rozpaczy i gniewu, ponieważ okazywanie tych i podobnych uczuć jest przez sprawcę ośmieszane lub karane.